1. SİLİNDİRLERSilindirler, silindir kapağındaki sıkıştırma hacmi ve piston tepesiyle birlikte yanma odasını oluştururlar. Silindirin görevi pistona yataklık etmek ve yanma sırasında oluşan ısı fazlasını dağıtmaktır. Farklı tasarımlarda silindirler kullanılabilir. Bunlar tek silindirli ve çok silindirli gövdelerdir.
Silindir gövdeleri ya gri dökme demirden yada hafif metal alaşımdan yapılır.

Silindirler gövdedeki malzemeye ya doğrudan işlenerek imal edilir yada yada silindire pres geçme gömlekler kullanılır.

---

1.1 SULU GÖMLEKLER

Silindir gövdesine takılan sulu gömlekler doğruda soğutma suyuyla temas ederler. Sulu gömlekler değiştirilebildiği için onarımları kolaydır.
Silindiri yeniden büyütmek gerekmediği için farklı çapta pistona da ihtiyaç duyulmaz.
Bu tasarımın kusuru, paslanma ve delinme tehlikesinin olması ve silindir gövdesinin katılığının azalmasıdır.

SULU GÖMLEKLERDE GÖMLEK DELİNMESİ

Sıkıştırma zamanında piston küçük yaslanma yüzeyine, güç zamanında ise büyük yaslanma yüzeyine baskı oluşur.

• Sonuç olarak buda gömlekte yaslanma yüzeyleri arasında bir esnemeye neden olur.
• Esneme neticesinde soğutma sıvısında havasızlık kabarcıkları oluşur.

Kabarcıkların patlaması sonucun ortaya çıkan basınç 1000 bar‘ın üzerindedir.

Soğutma sıvısında koruyucu katkı kullanıldığında, koruyucu jel bu basıncı gömlek duvarına iletmez. Koruyucu katkının kullanılmaması durumunda ise bu basınç gömlek duvarından malzeme kırıntıları kopararak gömleğin kemirilmesine neden olur.

Koruyucu jel

Bakımsızlık sonucu ortaya çıkan manzara. Koruyucu sıvı kullanılmadan 45 000Km kullanıldığı takdirde gömlek delinmesi ortaya çıkar.

---

1.2. KURU GÖMLEKLER

KURU GÖMLEKLİ SİLİNDİRLER

• Soğutma sıvısı ile temasları yoktur.
• Silindir gövdesine presle geçmedir.
• Çıkartıldıkları zaman deforme olacakları için tekrar kullanılamazlar.

---

PİSTONUN YAPISI VE BÖLÜMLERİ

1. Ateş alanı
2. Piston tepesi
3. Piston pimi deliği
4. Piston çapı (Etek bölgesi Ateş bölgesinden daha büyük)
5. Etek
6. Segman bölgesi

---

2. PİSTONLARI ETKİLEYEN KUVVETLER

1. Piston pimi ekseni
2. Piston pimi kaçıklığı
3. Piston ekseni
4. Pistonun basınç altındaki tarafı (Büyük yaslanma yüzeyi)

• Yanma esnasında 90 bara kadar bir yanma basıncı oluşur.
• Yanma esnasında pistonun büyük yaslanma yüzeyi tarafı, daha büyük basınca maruz kalır, buda aşınmayı artırır.
• Bu etkiyi dengelemek için piston pim ekseni piston çapından %1-2 dereceyle büyük yaslanma yüzeyine doğru

---

3. PİSTONLAR

SOĞUKKEN PİSTONUN ŞEKLİ

1. Piston tepesinde çap
2. Piston eteğinin alt ucunda çap
   1 < (küçüktür) 2′den
3. Piston pimi yönünde çap
4. Piston pimine dik açıda çap
   3 < (küçüktür) 4′ten

• Pistonlar yalnızca bir malzemeden Yapılırlar istisnasız olarak hafif metal Alaşımlar kullanılır.Bu pistonlar dökme veya pres olarak imal edilirler.
• Diğer pistonlarda,ısıl genleşmeyi Kontrol etmek için çelik destek yada gergileri bulunur.
• Isıl genleşme pistondaki aralıklarla Yapılmış tasarımlada önlenebilir.
• Özellikle yüksek basınç altındaki piston bölgeleri ,özel dökme demirlerden Yapılmış parçalarla da güçlendirilebilir.
• Yağ püskürtme memeleriyle piston Tepesinin soğutulmasını sağlayan Kanalları bulunan pistonlarda vardır.

---

ÇAPRAZ ARALIKLI OTOTERMİK PİSTON

1. Dahili dökme çelik gergi
2. Çapraz aralık

---

4. SEGMANLAR

• Segmanlar, esnek olmalı ve takılma esnasında şekil değiştirmemelidir.
• Yanma basıncı segmanın arkasında olduğu için segmanın silindir duvarına olan temas basıncı artar.
• Segmanlar dökme demirden veya hafif alaşımlı çelikten yapılırlar.paslanmaya ve aşınmaya karşı dirençlerini artırmak için kromla kaplanabilirler.

SEKMAN AĞIZ ÇEŞİTLERİ

1. Kare segman
2. İçten pahlı segman
3. Konik yüzlü segman
4. Trapezodial sekman
5. “L” Biçimli segman
6. Basamaklı segman
7. Çentikli yağ kontrol segmanı
8. Genleştiricili tip yağ segmanı
9. Spral tipte genleştiricili yağ segmanı

---

5. PİSTON KOLLARI (BİYEL KOLU)

Piston kolları pistonu krank miline bağlar. Bu nedenle çok şiddetli ve değişken çekme, bükme ve basma kuvvetlerine maruz kalırlar.Piston kolunun çiftli T kesiti,piston koluna gereken katılığı sağlar.

Piston kolları genellikle ısıl işleminden geçmiş çelikten yapılırlar.Piston kolu asıl olarak bükülmeye karşı dirençli bir profilden oluşur.
Dizel motorlarda piston kollarına gelen fazla yükler, piston kol yataklarının daha geniş yapılmasıyla karşılanabilmektedir.

1. Piston pim yuvası
2. Piston pim burcu
3. Yağ deliği
4. Esnek saplama(plastik sıkma yöntemli)
5. T profilli piston kolu
6. Piston kolu kep oturma yüzeyi
7. Yataklar (yatak kabuğu)
8. Yatak kepi

---

6. KRANK MİLLERİ

1. Krank mili muylusu
2. Krank muylu mesneti(dayama)
3. Ana muylu
4. Denge ağırlığı
5. Denge deliği
6. Yağ deliği

Krank milinin başlıca görevi: Piston kolunun strok hareketini dönme hareketine çevirir ve bu şekilde bir tork (döndürme kuvveti) yaratır.
Krank mili, süpab sistemini, yağ pompasını, yakıt püskürtme pompasıyla su pompasını ve yardımcı ekipmanı (örneğin alternatör, hidrolik direksiyon pompası vb. gibi)

Krank milleri ya dökümdür yada dövme çeliktendir. Malzemesinde kesintisiz lif yapısı yaratır. Buda malzemenin dayanıklı olmasına olumlu etki yapar. Sifero grafit yada krom vanadyum ile molibden alaşımlı ısıl işleminden çelikle dökme demirden imal edilirler

---

7. ANA YATAK

1. Montaj tırnağı
2. Yağ kanalı
3. Yatak malzemesini destekleyen çelik
4. Destekleyici kaplama
5. Nikel kaplama
6. Yüzey kaplama
7. Yağ deliği
8. Flanş

Krank mili yataklarla desteklenir. Krank mili olabildiğince az sürtünmeyle dönmelidir. Krank mili için kullanılan yataklar çoklu kaplamaları olan yataklardır. Bu yataklardan birisi krank milinin eksenel hareketini önler. Bu yatağa eksenel gezinti kontrol yatağı denir.

Yataklardaki boşluk yatak ömürleri için önemlidir. Yatak boşlukları üretici tarafından belirlenir. Yağlama için yeterli yağ boşluğu olmalıdır. Fakat boşluğun olması gerekenden fazla olması durumunda da yağ yataktan kolayca kaçarak yetersiz yağlanmaya sebep olur dolayısı ile ağır yatak hasarları meydana gelir.

---

YATAKLARDAKİ YAĞ BASINCI

1. Yatak
2. Yük
3. Mil
4. Yağ basıncı
5. Yağ girişi

Yataklar yağ pompasının basıncıyla taşınan yağla yağlanırlar Dönen muylular bir yağ filmi üzerinde hareket eder Bu film metal parçalar arasındaki sürtünmeyi ve teması önler.

Benzer bir durum araç lastikleri ile ıslak yol yüzeylerinde de yaşanabilir. Lastik üzerinde su boşaltma kanalları suyu bir nedenle boşaltamazsa
Lastik ile yol arasında bir su filmi oluşur ve lastiğin yere teması ve sürtünmesi yok olur. (aquaplanning) Tabi bu istenmeyen bir durumdur. Çünkü direkt olarak kaza nedenidir.

---

8. MOTOR ZAMANLAMA SİSTEMİ

HAREKET İLETİM TİPLERİ

1. Zamanlama dişlileri ile hareket iletimi
2. Zamanlama zinciri ile hareket iletimi
3. Zamanlama kayışı ile hareket iletimi

Çalışması:

Motor zamanlama sisteminin Fonksiyonu, emilen havanın içine püskürtülen yakıtla egzost gazlarının dışarı atılmasını Koordine etmektir. Yakıt püskürtmesi gibi süpab açılma ve kapanma zamanlarıda krank mili dönme dereceleriyle belirlenir. Süpab sistemi ve püskürtme pompası için

---

ZAMANLAMA DİŞLİLERİ İLE HAREKET İLETİMİ

1. Krank mili
2. Vakum pompası
3. Distribütör tip yakıt püskürtme pompası
4. Kam mili
5. Yağ pompası

---

ZAMANLAMA ZİNCİRİ İLE HAREKET İLETİMİ

1. Kam mili dişlisi
2. Zamanlama zinciri
3. Krank mili dişlisi
4. Zincir gerdiricisi
5. Zincir kılavuzu

Bu tip hareket iletim sisteminde tekli veya çoklu zincir kullanılır. Zincir, bir hidrolik zincir gerginleştiricisi tarafından gerilir. Bu gerginleştiricide motorun yağ basıncıyla kontrol edilir. Buna ilave olarak zincir, zincir titreşimini ve gürültüsünü azaltmak için zincir kılavuzları üzerinde hareket ettirilir.

---

ZAMANLAMA KAYIŞI İLE HAREKET İLETİMİ

1. Kam mili zamanlama kayış kasnağı
2. Yakıt püskürtme pompası zamanlama kayış kasnağı
3. Ara mil kasnağı
4. Krank mili zamanlama kayışı kasnağı
5. Gergi bilyası

Lif dokusu güçlendirilmiş plastikten yapılmış. Dişli bir triger kayışı ile kam milini hareket ettirmek sessiz bir çalışma sağlar ve düşük ağırlık sayesinde özellikle yüksek motor devirleri için uygundur.

Triger kayışının malzemesi yağ ve soğutma suyu temasına uygun değildir. Motor üzerinde çalışma yapılırken bu malzemelerin kayışa temas etmesini önleyecek şekilde çalışmalıyız.

Triger kayışı belli servis aralıklarında değiştirilmelidir. Kontrol esnasında kayışın arkasında çatlaklar yada aşınmış dişler görülürse planlanan süre gelmemiş olsa bile mutlaka değiştirilmelidir.

1. Trapezodial diş profili
2. Yuvarlak diş profili